سخن ناشر
فهرست اختصاری
فهرست نشانههای اختصاری
فصل اول
کلیات و مبانی نظری
مقدمه
مبحث یکم: مفهومشناسی
گفتار یکم: مفهوم معاملات دولتی
بند یکم: ویژگیهای معاملات دولتی
1-لزوم حضور یک شخص حقوق عمومی
2- ارتباط معاملات دولتی با نیازهای جامعه
3-فرایند و تشریفات خاص در انعقاد معاملات دولتی
بند دوم: انواع معاملات دولتی و مفاهیم آنها
1-مناقصه
2- مزایده
3-ترک تشریفات
4- حراج
گفتار دوم: مفهوم تبانی
بند یکم: مفهوم فقهیِ تبانی
بند دوم: مفهوم حقوقی تبانی
بند سوم: ارکان تشکیلدهنده جرم تبانی در معاملات دولتی
1- رکن قانونی
2-رکن مادی
3-رکن روانی
بند چهارم: ویژگیهای جرم تبانی در معاملات دولتی
1-جرم تبانی در معاملات دولتی بهمثابه جرم اقتصادی
2-غیرقابلگذشت بودن جرم تبانی در معاملات دولتی
3-مقیّد به نتیجه بودن/ نبودن جرم تبانی
4-عدم شمول مرور زمان در جرم تبانی در معاملات دولتی
5- جرم تبانی در معاملات دولتی بهمثابه فساد اداری
گفتار سوم: مفهوم پیشگیری از جرم
بند یکم: پیشگیری وضعی از جرم
بند دوم: پیشگیری اجتماعی از جرم
1- پیشگیری اجتماعی جامعهمدار از جرم
الف ـ پیشگیری از طریق رویکرد توسعه اجتماعی
ب ـ پیشگیری از طریق تمرکز بر نهادهای اجتماعی
پ ـ پیشگیری از طریق انحراف مسیر بزهکاری گروههای در معرض خطر
ت ـ پیشگیری از طریق ارزشهای اجتماعی توسط رسانههای مکتوب و غیرمکتوب
2-پیشگیری اجتماعی رشدمدار از جرم
بند سوم: ضرورتهای پیشگیری از تبانی در معاملات عمومی
1-ضرورتهای عملی پیشگیری از تبانی در معاملات عمومی
الف ـ ریسک بالای فساد در حوزه معاملات عمومی
ب ـ هزینههای بالای فساد در بخش معاملات عمومی
2- ضرورتهای نظری پیشگیری از تبانی در معاملات عمومی
الف ـ تضمین استفاده صحیح از منابع عمومی در معاملات دولتی
ب ـ اعتماد عمومی در برگزاری معاملات دولتی
پ ـ رعایت حاکمیت قانون در معاملات دولتی
مبحث دوم: مبانی نظری جرمشناختی تبانی در معاملات دولتی
گفتار یکم: نظریه انتخاب عقلانی
بند یکم: احتمال کشف جرم
بند دوم: احتمال تعقیب
بند سوم: احتمال محکومیت
گفتار دوم: نظریه فنون خنثیسازی
گفتار سوم: نظریه خودکنترلی
بند یکم: استفاده از سهلترین راه برای رسیدن به موفقیت
بند دوم: پایین بودن آستانه تحمل در مواجهه با فشارها و فرصتها
بند سوم: خود محوربینی
گفتار چهارم: نظریه فشار
بند یکم: همنوایی
بند دوم: نوآوری
بند سوم: آیین منشی
بند چهارم: کنارهگیری
بند پنجم: طغیان و سرکشی
فصل دوم
از علتشناسی تا پیشگیری از جرم تبانی در معاملات دولتی
مقدمه
مبحث یکم: زمینهها و علل ارتکاب جرم تبانی در معاملات دولتی
گفتار یکم: ریشهها و عوامل ساختاری وقوع تبانی در معاملات دولتی
بند یکم: ریشههای اصلی فساد اداری در معاملات دولتی
1-ریشههای فرهنگی و اجتماعی
2-ساختار سیاسی و عدم حضور بخش خصوصی
3-ریشههای اقتصادی
4-ریشههای ساختاری
بند دوم: عوامل تسهیلکننده فساد اداری در معاملات دولتی
1-عوامل سیاسی
2- عوامل اداری
بند سوم: نفوذ فساد اقتصادی در معاملات دولتی
گفتار دوم: علتشناسی موردی جرم تبانی در معاملات دولتی
بند یکم: گستردگی و ضعف در مقرراتِ حوزه معاملات دولتی
1-سیر تقنینی مقررات حوزه معاملات دولتی
الف ـ قوانین مرتبط با جرایم حوزه معاملات دولتی
ب ـ قوانین و آییننامههای مرتبط با تشریفات معاملات دولتی
2- نواقص و کاستیهای قوانین حوزه معاملات دولتی
الف ـ تشتت و پراکندگی مقررات حوزه معاملات
ب ـ ابهام و اجمال در نص مقررات معاملاتی
پ ـ سوءاستفاده از قوانین و مقررات نامناسب موجود
بند دوم: قواعد شکلی و ماهوی جرمزا در معاملات دولتی
1-قواعد شکلی جرمزا در معاملات دولتی
الف ـ تشریفات قبل از انعقاد معامله دولتی
ب ـ تشریفات حین انعقاد معاملات دولتی
2- قواعد ماهوی جرمزا در معاملات دولتی
الف ـ قواعد ترجیحی
ب ـ قواعد اقتداری
بند سوم: فرایندهای زمینهساز تبانی در معاملات دولتی
1-مداخله کارکنان دولت در معاملات دولتی و رانت موقعیت
الف ـ رانت موقعیت و تبانی در معاملات دولتی
ب ـ مداخله کارکنان دولت در معاملات دولتی
2-ضعف سازِکارهای نظارتی
گفتار سوم: شیوههای ارتکاب جرم تبانی در معاملات دولتی
بند یکم: تبانی در خریدهای دولتی
1-تبانی در خریدهای دولتی از رهگذر مناقصات
الف ـ تبانی افقی بین مناقصهگران و معاملهگران
ب ـ تبانی عمودی بین مناقصهگران و مناقصهگذاران
2-تبانی در خریدهای دولتی از رهگذر غیرمناقصات
الف ـ تبانی در موارد عدم الزام به برگزاری مناقصه
ب ـ تبانی در معاملات کوچک
پ ـ تبانی در معاملات متوسط
بند دوم: تبانی در فروشهای دولتی
1- تبانی در فروشهای دولتی از رهگذر مزایده
الف ـ تبانی افقی (بین شرکتکنندگان در مزایده)
ب ـ تبانی عمودی (بین شرکتکنندگان و برگزارکنندگان مزایده)
2- تبانی در فروش اموال دولتی از رهگذر غیرمزایده
الف ـ تبانی در عرضه سهام در بورس
ب ـ تبانی در معاملات جزئی (توافق مستقیم)
پ ـ تبانی در معاملات متوسط (حراج)
مبحث دوم: مقابله و پیشگیری از جرم تبانی در معاملات دولتی
گفتار یکم: الزامات پیشگیری از تبانی در معاملات دولتی
بند یکم: نظاممندسازی فراایند و تشریفات انعقاد معاملات دولتی
1- نظاممندسازی تشریفات و مراحل معاملات دولتی
الف ـ مرحله پیش از انعقاد معامله دولتی
ب ـ مرحله حین معامله دولتی (مرحله معاملهگذاری)
2- نظاممندسازی فرایند پیشگیری از تبانی در معاملات دولتی
بند دوم: نظارت بر معاملات دولتی با هدف دشواری ارتکاب جرم
1-نظارتهای نهادی ـ فیزیکی
الف ـ ناظران رسمی ـ دولتی و تقویت عملکرد نظارتی پلیس
ب ـ ناظران اجتماعی ـ مردمی
2- نظارتهای مجازی (الکترونیکی)
الف ـ برگزاری و ثبت الکترونیکی معاملات
ب ـ سامانهسازیِ معاملات
3- مشارکت نهادهای نظارتی چندلایه بر معاملات دولتی
بند سوم: رفع معذوریتها در ارتکاب تبانی در معاملات دولتی از طریق قانونگذاری پیشگیرانه
بند چهارم: شفافیت حداکثری در معاملات دولتی
بند پنجم: لغو تبعیض در معاملات دولتی سالم با طرفهای خارجی
بند ششم: پیشگیری کیفری از تبانی در معاملات دولتی
گفتار دوم: چالشها و موانع پیشگیری از جرم تبانی در معاملات دولتی
بند یکم: چالشهای پیشگیری از تبانی در معاملات دولتی
1-آشنا نبودن عوامل دخیل در معاملات دولتی با مقررات پیشگیری از تبانی در معاملات دولتی
2- نفوذپذیری مسؤولان در فرایند برگزاری معاملات دولتی
3- بیثباتی مدیریتی در سازمانهای معاملهگذار
4-اقتدار بوروکراتیک و مصلحتاندیشی مدیران در خصوص سرنوشت معاملات دولتی
5-نارسایی، پیچیدگی و تفسیرپذیری مقررات حوزه معاملات دولتی
6- چالشهای قضایی در برخورد قاطع با مدیرانِ مجرم در معاملات دولتی
7-ضعف عملکرد سازِکارهای نظارتی در پایش معاملات دولتی
بند دوم: موانع و محدودیتهای پیشگیری از تبانی در معاملات دولتی
1-مستقل نبودن سیستم نظارتی
2-نبود ابزار و منابع قانونی، سازمانی، مالی و انسانی
3-تعدد سازمانهای نظارتی
4-بازرسی سنتی و غیرنظاممند
5- مصونیت برخی سازمانها از نظارت
6-گزینشی بودن نظارت و کنترل
7-ضعف هماهنگی بین مراجع نظارتی
8-عدم دسترسی به اطلاعات دقیق و بهنگام
9-عدم استفاده از نیروی انسانی متعهد و متخصص
گفتار سوم: راهکارهای مقابله با جرم تبانی در معاملات دولتی با نگاهی به اقدامات سایر کشورها
بند یکم: رویه کشورهای مختلف دنیا در راستای پیشگیری و مقابله با تبانی در معاملات دولتی
1-نظارت مستقل بر مبارزه با فساد در معاملات دولتی در اتریش
2-سادهسازی فرایند کارپردازی معاملات عمومی در اسپانیا
3-میزهای آموزشی ارائهدهندگان کالاها و خدمات در ایتالیا
4-اطلاعات عملکرد فروشنده در ایالات متحده آمریکا
5- گردش کار الکترونیکی برای ارزیابی اطلاعات معاملات عمومی در آلمان
6-نهاد ناظر بر هزینههای عمومی در برزیل
7-اصلاحات در نظام معاملات عمومی در آفریقای جنوبی
8-مقررات پیشگیری از تبانی در معاملات عمومی در بلژیک
9-مقررات پیشگیری از تبانی در معاملات عمومی کانادا
بند دوم: رویکردهای کلان مرتبط با شیوههای مقابله با فساد
1-رویکردهای تبیینکننده شیوه مقابله با فساد در معاملات دولتی
الف ـ رویکرد کنترل اجرایی و قضایی
ب ـ رویکرد دولت کوچک
پ ـ رویکرد اقتصادی ـ سیاسی
ت ـ راهبرد چندوجهی
ث ـ رویکردهای مبتنی بر سلامت دولت
2-راهبردهای کلی ناظر به مقابله با فساد و نظاممندسازی سلامت اداری
الف ـ افزایش پاسخگویی و مسؤولیتپذیری
ب ـ از بین بردن عوامل محرک فساد در حوزه معاملات
پیوست: پیشنویس قانون جامع برگزاری معاملات دولتی
مبحث اول: اهداف و تعاریف
مبحث دوم: تشکیلات
مبحث سوم: شیوههای معاملات دولتی
مبحث چهارم: فرایند برگزاری معامله
مبحث پنجم: برگزاری الکترونیکی معاملات دولتی
مبحث ششم: پایش، شفافیت و نظارت بر معاملات دولتی
مبحث هفتم: جرایم و مجازاتها
فهرست منابع