موضوع این کتاب چیست ؟
موضوع این کتاب، حقوق فضای مجازی است.
حقوق فضای مجازی، مجموعهی اصول و قواعد حقوقی حاکم بر فضای سایبر و ارتباطات این فضا است. برخلاف تصوری که ممکن است وجود داشته باشد، در این فضا، همانند دنیای واقعی، هر عمل یا حادثهای ـ از تعامل و قرارداد گرفته تا تقلب و دروغپردازی ـ مشمول قواعد حقوقی است.
پیشرفت فناوری، پیچیده شدن روابط اجتماعی و اقتصادی و ضرورت همگامی علم حقوق با این تحولات سریع، موجب ایجاد گرایشهای بسیار فرعی و تخصصی در علم حقوق شده که از یک سو، سابقهای برای آنها وجود ندارد و از سوی دیگر، مرتبط ساختن آنها با یکی از گروههای اصلی حقوق (خصوصی و عمومی)، دشوار است. حقوق فضای مجازی، علاوه بر داشتن این ویژگیها، با یک اشکال عمده هم روبرو است و آن ایراد به اصل وجود این گرایش از حقوق میباشد. مفاهیم و مباحث کلی مرتبط با حقوق فضای مجازی، تعهدات در فضای مجازی، حقوق مالکیت فکری در فضای مجازی، امضا، گواهی و دلیل الکترونیکی، جرایم فضای مجازی آیین کشف و دادرسی جرایم مَجازی در این کتاب مورد بررسی قرار میگیرند.
مخاطب این کتاب چه کسانی هستند؟
دانشجویان و فارغالنحصیلان رشته حقوق، دادرسان و وکلا در حوزه اینترنت، تجارت الکترونیکی و فضای مجازی و نیز کاربران و فعالان فضای مجازی.
نظریاتی متفاوت و نگاهی جدید
مباحثی در حوزه پوشش تجاری، حمایت از نامدامنه و حل و فصل آنلاین اختلافات راجع به نامدامنه، حمایت از کودکان در فضای مجازی و نیز جرایمی که در فضای مجازی روی میدهند، در این کتاب مطرح شده که در کتاب یا مقاله دیگری به این تفصیل بررسی نشده است.
قسمتی از کتاب
قدم گذاشتن در فضای مجازی، همانند گام نهادن در یک سیاره ناشناخته یا به تعبیری ملموستر، یافتن خود در طبیعتی بکر با حیاتِ وحشی ناشناخته و کشف نشده است. هرچه این فضا بیشتر توسعه مییابد، ضرورت تدوین قواعد حقوقی متناسب یا تطبیق قواعد موجود برای اجرا در فضای جدید بیشتر احساس میشود. همین امر، باعث میگردد که حقوقدانان بیشتری به تحقیق و پژوهش در خصوص این فضای کشیده شوند. اما این امر، هرگز از بکر بودن این فضا نمیکاهد. از آن جهت که دنیای خیالی ما هر روز در حال رشد و تنوع است؛ هرروز نابغهها و نبوغ بیشتری در این فضا پدیدار میشود. البته همه نابغهها به فکر پیشرفت و درستکاری در فضای مجازی نیستند. منافع یا حتی کنجکاوی برخی اقتضا دارد که نقاط ضعف این فضا را به چالش بکشند و کجرویهایی خلق کنند که اگر فضای مجازی وجود نداشت، هرگز تجربه نمیشدند. برای مثال، قاتلی که به رایانه و اینترنت نیز تسلط دارد، ممکن است بمبی را به قربانی خود وصل کرده و آن را طوری برنامهریزی کرده باشد که با افزایش کاربران برخط (آنلاین) یک تارنمای مشهور و رسیدن آنها به تعداد معین، عمل کند. در این صورت، کنجکاوی هریک از کاربران اینترنت برای دیدن آمار کاربران آنلاین آن تارنما، نتیجهای اسفبار را در پی خواهد داشت. برخی هم ممکن است برای دیدن صحنه قتل قربانی که قرار است در صورت عمل کردن بمب منطقی به صورت آنلاین پخش شود، درصدد جذب مخاطب برای آن تارنما از طریق تارنماهای اصلی و فرعی خود برآیند.
البته «حقوق فضای مجازی» تنها به بررسی این ناهنجاریهای استثنایی اختصاص ندارد. اصول و قواعد حقوقی حاکم بر این فضا، به اندازه دنیای واقعی، گسترده و متنوع هستند. به نحوی که از قرارداد تا مسؤولیت مدنی و از مالکیت فکری تا جرایم مَجازی، موضوع بحث این گرایش فرعی از حقوق خواهد بود. آنچه در این میان اهمیت دارد آن است که اصولاً همان قواعد و اصول حقوقی دنیای واقعی بر فضای مجازی حکومت دارد و تغییر فضا علیالقاعده موجب تغییر قواعد حاکم نمیشود، مگر اینکه شرایط جدید و بیمانندی به وجود آمده باشد که در این صورت، باید امکان تطبیق قواعد موجود یا تأسیس قاعده یا استثنایی جدید مورد بررسی قرار گیرد.
کتاب حاضر، به بررسی جنبههای حقوقی فضای مجازی اختصاص دارد. بررسی مسایل مربوط در قالب شش فصل به این شرح انجام میشود: کلیات (فصل اول)، تعهدات در فضای مجازی (فصل دوم)، حقوق مالکیت فکری در فضای مجازی (فصل سوم)، امضا، گواهی و دلیل الکترونیکی (فصل چهارم)، جرایم فضای مجازی (فصل پنجم) و آیین کشف و دادرسی جرایم مرتبط با رایانه (فصل ششم).